warsanmag.com -- (Warsan iyo Weedhsan)

Gardaranaa dowlad goboleedka Somaliland -- Adiguba garta qaad!!! You be the judge!!

Sida la ogsoonyahay een qarsoodi laheyn waxa hubaal ah iney rajo xooglii jirto ku aadan dib usoo nooleynta Somali-weyn. Rajadaa oo ka dhalatay dadaalkii caalamku ku jirey labaatan sanadood in ka badan oo hada u muuqda in dariiqii haboonaa lagu dhacay.

Qorshaha Somali-weynta cusub ayaa sida la ogsoonyhay ku salaysan dowlad "federal" ah oo Somali u dhaxeysa lagana curin doono dowlad goboleedyada hada ka jira dhulkii la odhan jirey Somalia.

Woqooyiga Somalia dowlad goboleedyada ka jira oo kala ah Awdal State, SSC iyo Somaliland dhamaantood wey ogolyihiin in Somali-weyn lagu noqdo oo la sameysto dowlad federal ah oo guud ahaan maamusha wadanka oo leh xeer u gaar ah islamarkaana beel walba gobol keeda loo ogolaado maamulkeeda gudu ahaaneed.

Arintaasi waa himilada Awdal State oo maalintii lagu dhawaaqey ayay shaaca ka qaadey in ujeedada Awdal State saldhigeyso Somali oo dib u heshiisa oo maamul federal ah oo u dhaxeeya gobolada la taageero beel walbana noo dhaafo arimaheega daakhiliga ah.

SSC sidoo kale weeyi oo taageero buuxda ayay ku dhawaaqdey ku aadan iney danta guud ee Somali ku jirto isku duubni iyo dowlad federal ah oo si heshiisle loo abuuro.

Somaliland hadii aan u leexdo, himilada maamulka Hargeysa dad kuun bey ka qariyaane waa cadaan waana lawada ogsoonyhay iney u Socdaan oo ay taageersanyihiin Somali-weyn soo nooleynteeda. Arintaa Somaliland ku noqod keeda Somali-weyn waxa cadeyn kara:

• Siiraanyo isagaa afkiisa laga hayaay inuu waligiiba jeclaa in dib loo habeeyo dowlad federal ah.
• Intuu mucaaridka ahaa iyo hada oo uu kursiga dowlad goboleedka Somaliland ku fadhiyaba waa mid lawada ogsoonyahay iney dowladiisu ka qeyb qaadatay shirar badan oo caalami ah oo lagu gorfeynayay sidii loo suura galin lahaa soo nooleynta Somali-weyn. Waxa xitaa la hayaa heshiisyadii uu la saxeexday ergooyinkii caalamiga ahaa ee loo xilsaaray arimaha Somalia dajinteeda.
• Wakhtigan xaadirka ah waxa la ogyahay in maamulka Hargeysa dabooley oo dhinac marey qodobkii distoorkooda ee muqadaska ka dhigaayay gooni isku taaga Somaliland. Taa waxa ka markhaati kacaaya mucaaridka oo wakhtiwalba ku dhawaaqa in dariiqii uu ka weecday Siiraanyo oo hada dowlad goboleedkii Somaliland loo jiheeyay xaga Somali-weynta.
• An idin xasuusiyo waa markhaati kalee warkii soo baxay laba todobaad ka hor ee tibaaxaayay inuu wasiirka arimaha dibada dowlad goboleedka Somaliland uu dhigay xafiisyada arimaha dibada ee dowladaha reer galbeedka gaar ahaan reer Yurub inuuna Maxamad-rashiid oo Siiraanyo u xilsaarey arimaha ictiraafka ka hadli Karin arimaha dowlad goboleedka Somaliland.Taas macnaheedu waxa weeyi in arimihii ictiraaf ee uu u xilsaarnaa diktoorku dhamaatay oo la iska dhaafey Rashiidna shaqadiisa laga maarmey.
• Sida warku inagusoo gaadhey Hadraawina waakii ku riyooday soo noqodka Somali-weynta. Riyaadaasina fariin bay aheyd Siiraanyo ugusoo dhiibey Sheekh Shariif.
  

Qodobadaa kor aan ku xusey waxey tilmaamayaan iney dowlad goboleedka Somaliland u xadhko xidhatay in reerka loo raro Xamar-weyn.

Maxay isku diidanyihiin dowlad goboleedyadu;

Su'aashuse waxay tahay kol hadii dowlad goboleedyadu ogolyihiin in dib loosoo nooleysiiyo Somali-weyn, maxay isku diidanyihiin oo ka dhaxeeya Dowlad goboleedyada Somaliland iyo labada Awdal State iyo SSC oo dhan kasoo wada jeeda?

Si aan uga jawaabo su'aashaa tusaalo aan usoo qaato sheeko aan wada garaneyno oo ku haboon arrinta siyaasadeed ee Somaliland ay ku diidan yihiin Awdal State iyo SSC.

Waxa la yidhi waraabuhu raqdiisa god buu la galaa amma meel cidlo ah oo uu is yidhaahdo lugu arki maayo ayuu la tagaa si ay raqdu gooni ugu ahaato. Waxuu kalidii raqaba marka uu libaaxu ogaado ayuu isku meereystaa oo afka cirka u taagaa oo uu qeylo kala waaxaa. Libaaxuna ileen waa la isgaranayaaye uma naxariisto ee kali cunkii waraabaha wuu u dhameeyaa.

Sidaa waxa ka dhigan dowlad goboleedka Somaliland oo gooni u xidhatay gobolada galbeed iyo bari oo raqeysey labaatankii sanadood ee u dambeyey. Hada markey soo baxdey soo nooleynta Somali-weyn waraabihii Somaliland wuxuu rabaa inuu raqdii oo ah gobolada galbeed iyo bari gooni u heysto ooney ka hoos bixin oo uu duuduub ula guuro ilaa iyo Somali-weyn. Libaaxyada Awdal State iyo SSC ayaa gaashaanka u daruurey oo u diidan waraabaha Somaliland inuu raqda gooni u heysto islamarkaana Somali-weyn ku biiro. Taasi waxey kicisey qeylada kasoo baxeysa dowlad goboleedka Somaliland sadexdii todobaad ee u dambeysayna si gaar ah qeyladu ugu jeeday xaga Awdal State.

Gardaranaa dowlad goboleedka Somaliland;

Waxa lawada ogsoonyhay in Somaliland markeedii hore ku abuurantay heshiis dhex marey qabiilooyinka daga waqooyiga. Waxa islamarkaa la ogyahay iney beesha dhexe ka leexatay heshiiskii oo Somaliland ku dambeysey dowlad beeleed oo meeshiiba ayka saareen qabiilooyinka darifka ee Gadabuursi iyo Harti. Maanta cid diidani majirto iney Somaliland tahay dowlad goboleed masileysa dadkeeda ku abtirsada.

Kol hadii Somaliland isku badishey dowlad goboleed qabiilooyinka darifkuna xaq bay u leeyihiin dowlad goboleedyo masila dadkooda. Arin maaha dowlad goboleedka Somaliland iney qariso qabiilooyinka kale oo ay ku andacooto iney woqooyiga oo dhan masilaan. Taasi waa waxa keenay iska hor imaadka dowlad goboleedka Hargeysa iyo dowlad goboleedyada Awdal State iyo SSC oo meel kasoo wada jeeda.

Waxa la isku heysto - Moronka ka dhex taagan dowlad goboleedyada

Waxa la isku heysto waxa weeyi Hargeysa oo rabta iney ku tagaan Xamar dowlad goboleed masileysa waqooyiga oo dhan. Waxase aan la qarin Karin iney waqooyigu ka koobanyahay qabiilooyin ooney aheyn meel beesha dhexe leedahay. Qorshaha soo nooleynta Somali-weyn ayaa ku saleysan oo ahna sida ugu haboon ee Somali ku hagaageyso iney dowlad goboleed walba wakiil ka noqoto dadkeeda.

Sidaa daraadeed damaca qaawan ee beesha dhexe waa waxey ka dhiidhiyeen Awdal State iyo SSC. Mana aha mid suura gal ah iney beesha dhexe wakiil ka noqoto woqooyiga oo dhan. Hadii ay cid masileyso waa iney masishaa dadkeeda oo ah beesha dhexe. Awdal State na masisho Gadabuursi. SSC na wakiil ka ahaato dadkeeda. Awdal State baa diidey in la qariyo dadkooda. Awdal State baa diidey in loo turjumo dadkeeda. Labaatan sanadood baa Somali arinteeda lagu daalay. Waxayna u egtahay iney dawadeedu tahay in maamul guud oo ka dhexeeya la sameeyo (Federal government) islamarkaana la ogaado oo la hubiyo ineyna beelina u talin Karin beel kale.

Beelwalba ku ekaato maamulka gudaheeda. Hadii an si kale u dhigo in loo aaso dhidibada dowlad guud oo xeerkeedu u gaar yahay iyo dowlad goboleedyo maamulkoodu gaar u ahaado oo xeerkooda iska leh laguna ixtiraamo.

Iskusoo wada xoori;

Waraabaha Somaliland labaatan sanadood buu gooni u heystay raqda oo ah gobolada galbeed iyo Bari (Awdal/Salal iyo SSC). Libaaxyada Awdal State iyo SSC ayaa diiday inuu waraabuhu raqda ula guuro ilaa Somali-weyn. Caalamkana u sheegay iney Awdal State iyo SSC gobolada galbeed iyo bari ka wakiil yihiin.

Murtida hadalku waxa weeyi; Somaliland haku ekaato maamulka beesha dhexe. Awdal State haku ekaato maamulka gadabuursi. SSC na haku ekaato maamulka harti. Maamul walba haloo daayo wixiisa.

Suleyman C. Dugsiye